حسن بيگلرى

185

سر البيان في علم القرآن ( فارسى )

ادغام ادغام مصدر باب افعال و به معناى داخل كردن حرفى در حرف ديگر است بطوريكه اثرى از حرف اول باقى نماند و زبان فقط يك مرتبه در اداى آن برداشته شود و يك حرف مشدّد تلفظ گردد . حرف اول را مدغم ( ادغام شده ) و دوم را مدغم فيه ( ادغام شدهء در آن ) نامند . ادغام دو حالت دارد : حالت اول - آنست كه حرف اول و دوم متماثل باشند مانند قد دخل كه دال اول در دوم ادغام و يك دال مشدد « قدّخل » تلفظ مىشود . حالت دوم - آنست كه حرف اول و دوم مانند هم نباشند كه در اين صورت بايد بدوا حرف اول را لفظا از جنس حرف دوم نمود و سپس مانند حالت اول ، دو حرف را در يكديگر ادغام كرد مانند مِنْ لَدُنْ كه نون ساكنهء كلمهء اول لفظا به لام كلمهء دوم تبديل ميگردد و دو حرف « لام » در هم ادغام و يك لام مشدّد « ملّدن » ادا مىشود . فايده و منظور از ادغام ، تسهيل در تكلم است يعنى چنانچه حرفى يك مرتبه تلفظ و بلافاصله همان حرف ، تكرار شود ثقيل و سنگين خواهد بود بدين سبب براى عدم تكرار و رفع ثقالت و سنگينى ، دو حرف را در يكديگر ادغام ميكنند و به همين لحاظ گفته‌اند كه ادغام زينت كلام و بمنزلهء نمك طعام است و آن را لطيف و مليح مينمايد « الإدغام في الكلام كالملح الطّعام » مانند إذ ذهب كه ذال اول در دوم ادغام و يك ذال مشدد « إذّهب » تلفظ مىشود . علامت ادغام : تشديد ( ) است كه در بعضى قرآنها براى توجه خواننده بالاى مدغم فيه گذارده مىشود . ادغام بر دو نوع است : كبير - صغير .